Kort antwoord: er bestaan in het Nederlands vrijwel geen karaktereigenschappen die met de letter Y beginnen. De lijst die mensen zoeken is bijna altijd die met IJ, omdat de ij vroeger als y werd geschreven en in veel woordspelletjes nog onder de Y valt. Dat levert wel een bruikbare rij op: ijverig, ijdel, ijzersterk, ijzig, ijskoud, ijselijk en ijlhoofdig.
De lijst met IJ
- IJverig — werkt hard en met inzet, geeft niet snel op. Positief.
- IJzersterk — mentaal of fysiek heel stevig, laat zich niet omver blazen. Positief.
- IJdel — te veel bezig met het eigen uiterlijk of met bewondering van anderen. Negatief.
- IJzig — afstandelijk en koel in de omgang. Negatief.
- IJskoud — laat zich niet raken door emotie, blijft onbewogen. Kan beide kanten op: onverstoorbaar of ongevoelig.
- IJselijk — huiveringwekkend, angstaanjagend. Zeldzaam en literair.
- IJlhoofdig — verward, warrig in het hoofd. Wordt vooral gebruikt bij koorts.
Waarom telt IJ als Y
In oudere Nederlandse teksten werd de ij vaak geschreven als een y met of zonder puntjes. Die gewoonte is verdwenen in de spelling, maar leeft voort in achternamen (Van Wyk, Dykstra) en in plaatsnamen. In woordspelletjes en alfabetlijstjes wordt de ij daarom nog geregeld onder de Y gezet. Daar komt het misverstand vandaan.
Voor de duidelijkheid: in de huidige spelling is de ij een aparte letterverbinding en géén y. Bij een strenge speluitleg zou "ijverig" dus niet bij de Y horen, maar in de praktijk wordt het bijna altijd goedgekeurd.
Echt met een Y
Woorden die in het Nederlands met een y beginnen zijn stuk voor stuk leenwoorden: yoga, yoghurt, yeti, yen, ypsilon, yuppie. Daar zit geen karaktereigenschap tussen. Wie het toch wil proberen, kan uitwijken naar het Engels met young at heart of yielding (meegaand), maar dat is geen Nederlands.
Voor een sollicitatie of assessment
Krijg je deze vraag in een sollicitatiegesprek of bij een teamoefening, kies dan ijverig of ijzersterk. Allebei positief, allebei meteen te onderbouwen met een voorbeeld. Nog beter is om het even te benoemen: "met een echte Y bestaat er in het Nederlands eigenlijk niets, dus ik neem ijverig." Dat laat zien dat je nadenkt in plaats van iets verzint.
Zelf nakijken
De officiële woordenlijst met alle Nederlandse woorden staat op woordenlijst.org. Voor de status van de ij als letter is de uitleg op Wikipedia helder, en taalvragen hierover beantwoordt Onze Taal. Betekenissen kun je opzoeken in het WikiWoordenboek.
